Creative Knowledge

« Back to Result | List

富山市 โทยามะ: Compact City แห่งอนาคตที่เป็นมิตรกับผู้สูงวัย

ว่าสิบปีแล้วที่โทยามะ บริหารและพัฒนาเมืองแบบมองไปข้างหน้าด้วยกลยุทธ์ “Compact City” เพื่อสร้างเมืองที่อยู่ง่าย เดินทางง่าย และเป็นมิตรกับผู้สูงวัย ด้วยเชื่อว่าจะทำให้ประชากรผู้สูงอายุใช้ชีวิตในวัยหลังเกษียณได้อย่างมีความสุขและไม่เป็นภาระต่อประชากรวัยหนุ่มสาวที่เป็นกำลังสำคัญในการดูแล โดยหนึ่งในความพยายามของเมืองที่สะท้อนให้เห็นถึงการออกแบบและการจัดการที่มีประสิทธิภาพก็คือ การจัดระบบขนส่งมวลชนสาธารณะภายในเขตเมืองขึ้นใหม่แทนการใช้รถยนต์นั่งส่วนบุคคล ที่เรียกได้ว่าคิดก่อนเมืองอื่นๆ ในญี่ปุ่นไปหลายปี

บริการจากใจเพื่อผู้สูงอายุ
โทยามะ เมืองหลวงของจังหวัดโทยามะในภูมิภาคโฮคุริคุบนฝั่งทะเลทางตะวันตกของญี่ปุ่น ประสบปัญหาประชากรลดลงตั้งแต่ทศวรรษ 1990 ในปี 2005 แม้ในย่านที่มีประชากรหนาแน่นที่สุด ก็มีประชากรเพียง 40.3 คนต่อเฮกเตอร์ ซึ่งต่ำที่สุดในบรรดาเมืองหลวงประจำจังหวัดต่างๆ ของญี่ปุ่น ส่งผลให้ย่านการค้าของเมืองประสบปัญหารายได้ลดลงถึงร้อยละ 40 ในช่วงปี 1994-2004 เมื่อบวกกับค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการเมืองที่เพิ่มสูงขึ้นและอัตราการใช้รถยนต์ส่วนบุคคลที่สูงเป็นอันดับสองของญี่ปุ่น (รถยนต์ 1.73 คันต่อครัวเรือนในปี 2005) ในขณะที่ระบบขนส่งมวลชนกลับไม่เป็นที่นิยม โดยมีผู้ใช้บริการเพียงร้อยละ 4 เมื่อเทียบกับรถยนต์ที่ชาวเมืองใช้เป็นหลักถึงร้อยละ 72 ทำให้เมืองต้องหามาตรการจัดการเพื่อแก้ไขสถานการณ์ที่เป็นอยู่ให้ดีขึ้น

            ย้อนไปในปี 2002 เมื่อมาซาชิ โมริ (Masashi Mori) ได้รับเลือกเป็นนายกเทศมนตรีสมัยแรก โมริเล็งเห็นปัญหาในระบบขนส่งมวลชนของเมืองที่มีประชากรราว 420,000 คนแห่งนี้ โดยเฉพาะการที่ประชากรส่วนใหญ่พึ่งพารถยนต์ส่วนตัวที่ย่อมเป็นปัญหาในอนาคตสำหรับผู้สูงวัยที่อาศัยในเขตรอบนอกและไม่สามารถขับรถได้ด้วยตนเอง ด้วยประชากรของโทยามะราวร้อยละ 30 ไม่มีใบอนุญาตขับขี่และไม่มีรถยนต์ โดยร้อยละ 76 เป็นผู้หญิงและร้อยละ 71 เป็นผู้ที่มีอายุมากกว่า 60 ปี โมริจึงตัดสินใจปัดฝุ่นระบบขนส่งมวลชนของเมืองขึ้นเป็นระบบรถไฟฟ้ารางเบา (LRT: Light Rail Transit)อันประกอบด้วยสาย Portram ซึ่งปรับระบบจากรถไฟของ JR West โดยเริ่มให้บริการในปี 2006 ในฐานะบริการรถรางเต็มรูปแบบแห่งแรกของญี่ปุ่น และสายสาย Centram ซึ่งวิ่งวนรอบเมืองโดยเปิดให้บริการเมื่อปี 2009ทั้งนี้ บริษัท โทยามะ ไลท์ เรล จำกัด (Toyama Light Rail) ซึ่งเป็นหน่วยงานผู้รับผิดชอบโครงการนี้เป็นการร่วมทุนกันระหว่างภาครัฐและภาคเอกชน

  flickr.com_photos_tsushima201.jpg
© flickr.com/photos/tsushima201

เพียงในปีแรก รถราง LRT ก็มีส่วนกระตุ้นให้ผู้สูงอายุออกมาทำกิจกรรมนอกบ้านมากขึ้น ร้อยละ 20.5 ของผู้ใช้บริการเป็นผู้โดยสารหน้าใหม่ เช่น กลุ่มผู้สูงอายุ โดยเฉพาะการใช้บริการในวันธรรมดาซึ่งเพิ่มสูงขึ้น ผู้โดยสารวัย 60 ปีใช้บริการเฉลี่ยวันละ 925 คน ในขณะที่ผู้โดยสารวัย 70 ปี ใช้บริการเฉลี่ยวันละ 566 คน เทียบกับสมัยเป็นรถไฟ JR ในปี 2005 จำนวนผู้โดยสารสูงอายุในวันธรรมดาเฉลี่ยมีแค่ 260 คน และ 164 คนตามลำดับ ซึ่งเป็นผลจากจำนวนการให้บริการที่ถี่จนไม่ต้องคอยเช็กตารางเดินรถ เส้นทางการใช้งานที่ปลอดสิ่งกีดขวาง และราคาค่าโดยสารที่ไม่แพง ไม่เพียงเท่านั้น ตั้งแต่ปี 2009-2012 สถิติผู้โดยสารที่ใช้บริการรถรางสาย Centram ก็เป็นผู้สูงอายุมากถึงร้อยละ 61 ซึ่งใช้บริการเพื่อไปช้อปปิ้งในเมือง โดยหลังเก็บสถิติมา 3 ปี เมืองโทยามะพบว่าผู้สูงอายุใช้เวลาในเมืองเพิ่มขึ้นร้อยละ 15 และมียอดใช้จ่ายเพิ่มขึ้นร้อยละ 20

  flickr.com_photos_sousui#485B.jpg
© flickr.com/photos/sousui

คิดใหม่ ออกแบบใหม่
รถราง LRT โดดเด่นด้วยการออกแบบที่ดูแลแบบองค์รวม โดยให้บริการวันละ 132 เที่ยว ทิ้งช่วงห่างขบวนละ 10-15 นาที ไปจนถึง 23.15 นาที ซึ่งถี่กว่าสมัยเป็นรถไฟ 3.5 เท่า โดยพื้นรถรางสาย Portram ได้รับการออกแบบให้มีระดับต่ำเพียง 30 เซนติเมตร และกว้าง 1.2 เมตร เพื่อให้ผู้สูงอายุและผู้ใช้รถเข็นก้าวขึ้นลงสะดวก ระดับพื้นที่ต่ำยังช่วยลดเสียงรถรางขณะวิ่งให้เบาลง รวมถึงใช้เทคโนโลยีวัสดุพลาสติกเพื่อลดการสั่นสะเทือนในจุดเชื่อมต่อระหว่าง ตู้และบริเวณราง ส่วนคานยึดรางที่พื้นถูกออกแบบให้กว้างถึง 4.1 เซนติเมตร เอื้อให้ผู้สัญจรบนรถเข็นข้ามรางได้สะดวกและยังช่วยป้องกันรถตกราง ส่วนบริเวณตัวสถานีก็มีการปรับระดับทางลาดไม่ให้มีสิ่งกีดขวางผู้สูงอายุที่ ต้องใช้รถเข็น พร้อมราวจับ ม้านั่ง และหลังคา ตลอดจนชานชาลาที่ออกแบบให้สามารถเชื่อมต่อกับระบบขนส่งอื่นๆ เช่นจักรยานและรถประจำทางได้ง่าย และเพื่อให้กลมกลืนกับทัศนียภาพของเมือง รางรถไฟบริเวณถนนช่วงต้นทางสถานีโทยามะเอกิ-คิตะ ยังเป็นรางชนิดปูด้วยหญ้าที่เขียวขจีอีกด้วย

flickr.com_photos_tmizo#458B.jpg

“ในยุคที่จำนวนประชากรกำลังลดลงและเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ หากเรานิ่งเฉยไม่จัดการอะไรเลย ภาระที่จะไปตกกับคนรุ่นหลังในอนาคตก็มีแต่จะเพิ่มมากขึ้น ทั้งค่าใช้จ่ายในการดูแล เช่น ถนนสายต่างๆ ในเมือง ค่าบำรุงรักษาสาธารณูปโภคต่างๆ และเบี้ยประกันสำหรับค่าดูแลรักษาพยาบาลผู้สูงอายุ ดังนั้น ผมจึงตั้งใจที่จะสร้างเมืองเพื่อคนรุ่นหลังก่อนที่จะสายเกินไป แม้ว่าบางอย่างจะสร้างความไม่พอใจให้ชาวเมืองรุ่นปัจจุบันก็ตาม” นายกเทศมนตรีมาซาชิ โมริ


The Grey Tsunami

      ญี่ปุ่นคือหนึ่งในประเทศที่แก่เร็วที่สุดในกลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว ตามรายงานการสำรวจของกระทรวงกิจการภายในและการสื่อสารญี่ปุ่น ในปี 2012 จำนวนประชากรญี่ปุ่นลดลงเหลือประมาณ 127.5 ล้านคน โดยเป็นครั้งแรกที่จำนวนประชากรที่มีอายุมากกว่า 65 ปี สูงถึง 30 ล้านคน ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 24 ของจำนวนประชากรทั้งหมด หรือเกือบ 1 ใน 4 นอกจากนี้ รายงานของ The National Institution of Population and Social Security Research ยังคาดการณ์ว่าภายในปี 2040 ประชากรญี่ปุ่นกว่าร้อยละ 36 จะมีอายุมากกว่า 65 ปี

รองรับความต้องการในอนาคต
นอกจากภาครัฐ ชาวเมืองโทยามะทั้งภาคการศึกษา ภาคเอกชน และกลุ่มธุรกิจในเมือง ยังมีส่วนร่วมกับโครงการสร้างเมืองให้เป็นบ้านที่ผู้สูงอายุจะออกมาใช้ชีวิตได้อย่างสะดวก สนุก และสดชื่น โครงการ Walking-Around Community โดยกลุ่มนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยโทยามะและองค์กรในท้องถิ่น กระตุ้นให้ผู้สูงอายุออกมาใช้ชีวิตนอกบ้านมากขึ้นด้วยการใช้อุปกรณ์ช่วยเดินแบบรถเข็นสี่ล้อที่ออกแบบมาเป็นพิเศษ มีตะกร้าใส่ของหรือกระเป๋าไว้ด้านหน้าและเบรกสำหรับเมื่อขึ้นเนิน รวมถึงสามารถปรับเป็นเก้าอี้นั่งพักเอาแรงได้ และยังมีการจัดทัวร์ชมย่านต่างๆ ให้ผู้สูงอายุโดยนักศึกษาอาสาสมัครจากมหาวิทยาลัย ปัจจุบันมีผู้สูงอายุยืมรถเข็นต้นแบบของโครงการเพื่อใช้งานและให้ข้อมูลในการปรับปรุงให้ดียิ่งขึ้นราว 40 คน

  carts.jpg
© visit-toyama.com

Kadokawa Care Prevention Center

ศูนย์สุขภาพคาโดะคาวา เป็นศูนย์สุขภาพเชิงป้องกันเพื่อผู้สูงวัยแห่งแรกในญี่ปุ่น ที่เน้นดูแลและบำรุงสุขภาพของผู้ใช้บริการกลุ่มผู้สูงอายุด้วยการแช่น้ำพุ ร้อนตั้งแต่ปี 2011 โดยมีเป้าหมายที่จะทำให้ผู้สูงวัยใช้ชีวิตได้ยืนยาวขึ้นโดยมีสุขภาพแข็งแรง และได้มาสังสรรค์กับเพื่อนๆ วัยเดียวกัน ซึ่งผลลัพธ์ทางอ้อมก็คือค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลและความต้องการการดูแล เป็นพิเศษจะลดลง ศูนย์แห่งนี้ให้บริการสระน้ำพุร้อน 22 สระ ที่ให้บริการนวดบำบัดด้วยแรงดันน้ำ บริการสปาน้ำพุร้อน และคอร์สออกกำลังที่ออกแบบมาสำหรับผู้สูงวัยโดยเฉพาะ เช่น การออกกำลังในน้ำที่ช่วยลดแรงกระแทกส่วนหลังและข้อต่อ และการออกกำลังในน้ำร่วมกับเก้าอี้สำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาเรื่องการ เคลื่อนไหวเป็นพิเศษ

  kadokawa.jpg
© visit-toyama.com


เมืองโทยามะยังเป็นที่ตั้งของกลุ่มธุรกิจที่ผลิตสินค้าและบริการที่เจาะตลาดผู้สูงวัย กลุ่มทาเทะยามะ คากากุ (Tateyama Kagaku Group) ผู้ผลิต “มินาโมริ ลิงค์ (Minamori Link)” ระบบโปรแกรมดูแลผู้สูงอายุที่อาศัยภายในบ้านคนเดียว ด้วยระบบปุ่มกดคล้ายระบบเรียกพยาบาลที่ใช้ในโรงพยาบาล เอื้อให้ผู้สูงอายุขอความช่วยเหลือได้สะดวก โดยระบบเซ็นเซอร์ “จินกัง เซ็นเซอร์ (Jinkan Censor)” จะตรวจจับสัญญาณการเคลื่อนไหวของผู้อาศัยภายในบ้านตลอด 24 ชั่วโมง ซึ่งหากมีความเปลี่ยนแปลงจะติดต่อฉุกเฉินไปยังครอบครัวหรือผู้ดูแลให้ส่งผู้ช่วยเหลือมาดูแลได้อย่างรวดเร็ว และเพื่อเจาะตลาดผู้สูงอายุและผู้ใช้รถเข็น บริษัททาเคะโอกะ มินิ คาร์ จำกัด (Takeoka Mini Car Co., Ltd.) จึงผลิตรถยนต์ไฟฟ้าขนาดเล็กที่พัฒนาร่วมกับบริษัทในท้องถิ่นโทยามะ ให้ผู้สูงอายุที่ใช้รถเข็นสามารถขึ้นรถจากด้านหลังและขับรถได้ด้วยตัวเองโดยยังนั่งอยู่บนรถเข็น รถขนาดเล็กนี้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และก้าวขึ้นมาเป็นทางเลือกและโอกาสในการสัญจรให้กับผู้สูงวัยที่มีปัญหาในการขับรถยนต์ธรรมดาทั่วไป

      นอกจากนี้ เมืองโทยามะยังมองถึงอนาคตการจ้างงานผู้สูงอายุ ด้วยการวางโครงการเกษตรกรรมปลูกใบงาขี้ม้อน (Egoma) เพื่อสกัดเอาน้ำมันที่มีประโยชน์และดีต่อสุขภาพให้เป็นอุตสาหกรรมใหม่ของเมือง โรงงานจะใช้พลังงานความร้อนจากน้ำพุร้อนในเขตยามาดะซึ่งเป็นเขตที่ประชากรลดลงและจำนวนผู้สูงอายุเพิ่มมากขึ้น และจะปลูกใบงาขี้ม้อน เก็บเกี่ยว ผลิตน้ำมัน และจัดจำหน่ายแบบครบวงจร โดยโครงการวางแผนจะจ้างงานผู้สูงอายุในท้องถิ่นเพื่อทำงานในโรงงานแห่งนี้ ซึ่งมีแผนจะเปิดทำการมีนาคมนี้

การมาถึงของรถไฟความเร็วสูงสายโฮคุริคุสู่สถานีรถไฟโทยามะในปี 2015 จะยิ่งเปิดประตูให้ผู้มาเยือนได้เห็นแม่แบบของการอยู่อาศัยแห่งอนาคตของโทยามะ เมืองที่เต็มไปด้วยตัวอย่างการอยู่อาศัยร่วมกับอนาคตความชรา ที่หาใช่ปัญหาน่าสะพรึง หากคือความท้าทายที่แสดงผ่านความเป็นไปได้มากมายในเมืองแห่งนี้ CT

เรื่อง:  นันท์นรี พานิชกุล

ที่มา:
บทความ “Buy Flowers Downtown and Ride the Train for Free? A Look at Toyama's Creative Approaches to Being a Vibrant City in a Time of Depopulation” จาก japanfs.org
บทความ “Creating a Compact City through Innovative Public Transportation Networks” จาก ecomobility2013.iclei.org
บทความ “Creating City Management Toyama Style, with Compact City Strategy - Building Up a Future City, Where People Live Up 90 Years of Lifetime” จาก futurecity.rro.go.jp
บทความ “Efforts by Eco-Model Cities in Japan - Part 1” จาก japanfs.org
บทความ “Hottonesu Kadokawa (Toyama City Kadokawa Care Prevention Center) – The Nation’s First Facility Specializing in Care Prevention by Utilizing Hot-Spring Water” จาก visit-toyama.com
บทความ “Japan’s Depopulation Time Bomb” จาก japantimes.co.jp
บทความ “Japan’s Population Falls to Record Low in 2013” จาก japandailyexpress.com
บทความ “LRT Revitalizes Urban Area of Toyama City, Japan” จาก japanfs.org
บทความ “Promotion of Toyama, Medicine City” จาก visit-toyama.com
บทความ “Public Transport in Provincial Areas: Compact City Development Using Public Transport” โดย Tetsuo Muro จาก jrtr.net
บทความ “Shinkansen Tested on Hokuriku Line for ’15 Opening” จาก japantimes.co.jp
บทความ “Toyama-Style Day Care Service” จาก visit-toyama.com
บทความ “Toyama’s Unique Compact City Management Strategy - Creating a Compact City by Re-imagining and Restructuring Public Transportation” จาก uncrd.or.jp
kadokawakaigo.jp
tateyama.jp/mimamolink
takeoka-m.co.jp
t-lr.co.jp
visit-toyama.com/en

« Back to Result

  • Resource: www.creativethailand.org