Creative Knowledge

« Back to Result | List

Creative Space Workshop: “นวัตกรรม” จาก “วัฒนธรรม” วิถีการออกแบบขับเคลื่อนโลก โดย นิตยสาร I-Design

เรื่อง: ชัชรพล เพ็ญโฉม

“นวัตกรรมคือการออกแบบที่เปลี่ยนวิถีชีวิตของมนุษย์”

“นวัตกรรม” เป็นอีกคำหนึ่งที่ถูกใช้มากที่สุดในโลกยุคศตวรรษที่ 21 แต่แท้จริงแล้ว “นวัตกรรม” คืออะไร? มีที่มาอย่างไร? และก่อให้เกิดผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตของมนุษย์อย่างไร? เวิร์คชอปหัวข้อ The Management of Culture, Creativity, Design and Innovation โดย สักกฉัฐ ศิวะบวร แห่งนิตยสาร iDesign ได้นำกระบวนการสร้างสรรค์นวัตกรรมมาวิเคราะห์อย่างลึกซึ้งเพื่อให้นักออกแบบสร้างงานที่ตอบสนองความต้องการของมนุษย์ได้อย่างแท้จริง


เวิร์คชอปครั้งนี้ถูกแบ่งออกเป็น 2 ช่วง ช่วงแรกเป็นการบรรยายเรื่องการคิดและวิเคราะห์กระบวนการสร้างนวัตกรรมซึ่งประกอบไปด้วยปัจจัย 4 ข้อหลัก ได้แก่ วัฒนธรรม (Culture), ความคิดสร้างสรรค์ (Creativity), การออกแบบ (Design) และนวัตกรรม (Innovation) ส่วนช่วงที่สองเป็นการทำเวิร์คชอปกลุ่มย่อยผ่านวิธีการระดมสมอง (Brainstorming) โดยเน้นที่การบูรณาการทางความคิดของสมาชิกในกลุ่มก่อนจะนำไปสู่การสร้างสรรค์ “นวัตกรรม” ที่ตอบโจทย์การแก้ไขปัญหาในชีวิตประจำวันของมนุษย์ได้


ปัจจัยสำคัญ 4 ข้อที่ต้องคำนึงถึงในกระบวนการสร้างนวัตกรรมมีดังต่อไปนี้
1. วัฒนธรรม (Culture) : วัฒนธรรม คือ วิถีชีวิตของมนุษย์ (Way of Life) ถือเป็นต้นทางของการออกแบบทั้งปวงในโลก วัฒนธรรมไม่ได้มีความหมายแคบๆ เพียงแค่ประเพณี การแต่งกาย หรือพิธีกรรมที่สืบทอดกันมาแต่โบราณ หากหมายรวมถึงวิถีชีวิตของคนในสังคมทุกยุคสมัยทั้งที่ “มองเห็น” (Tangible) เช่น อาหาร ดนตรี กีฬา ฯลฯ และ “มองไม่เห็น” (Intangible) เช่น ค่านิยม ความเชื่อ ฯลฯ ดังนั้นงานออกแบบที่เกิดจากพื้นฐานความคิดที่ถูก “ตีกรอบ” อยู่เพียงแค่สี รูปแบบ รูปทรง โดยไม่วิเคราะห์ให้ลึกลงไปถึง “ต้นทาง” จะไม่ประสบความสำเร็จได้ยาก เนื่องจากไม่สามารถสนองความต้องการหรือสร้างผลกระทบต่อ “ชีวิตคน” ได้อย่างแท้จริง

ตัวอย่างของผู้ที่พัฒนางานออกแบบ (และธุรกิจใหม่) ขึ้นจาก “วิถีชีวิต” ก็คือ Nokia ที่แต่เดิมทำธุรกิจเกี่ยวกับยางและรองเท้าบูท แต่ด้วยภูมิประเทศ (ของฟินแลนด์) ที่เป็นอุปสรรคต่อการติดต่อสื่อสารแบบใช้สาย Nokia จึงต้องคิดค้นและพัฒนาการสื่อสารแบบไร้สายขึ้นเอง จนในที่สุดก็ได้กลายเป็นผู้นำของโลกธุรกิจโทรศัพท์มือถือ หรือตัวอย่างของ Apple (iPhone, iPod และ iPad) ซึ่งเรียกได้ว่าเป็นสินค้าทางวัฒนธรรมของโลกยุคใหม่เนื่องจากมันสามารถตอบสนองการใช้งานในชีวิตประจำวันได้จนถึงขั้น “เปลี่ยนวิถีการบริโภค” ของมนุษย์

อย่างไรก็ดี ในปัจจุบันวิถีชีวิตของมนุษย์เปลี่ยนแปลงรวดเร็วมาก นักออกแบบจึงต้องตามติด “กระแส” (Trend) กันให้ได้อย่างต่อเนื่อง โดยกระแสหลักๆ ที่ทั้งผู้ประกอบการและนักออกแบบจะพลาดไม่ได้เลยนั้นมีอยู่ 4 เรื่องด้วยกัน คือ วิถีชีวิตยุคดิจิตอล (Design for Digital Life), สิ่งแวดล้อม (Green Design), การรับมือกับภัยพิบัติทางธรรมชาติ (Design for Disasters) และการเพิ่มขึ้นของจำนวนประชากรผู้สูงอายุ (Universal Design) ซึ่งหากนักออกแบบคนใดสามารถสร้าง “นวัตกรรม” ที่ช่วยแก้ไขปัญหาจากวิถีข้างต้นได้ นั่นหมายถึง เขากำลังสร้างผลกระทบสำคัญต่อชีวิตของผู้คนจำนวนมากบนโลกใบนี้


2. ความคิดสร้างสรรค์ (Creativity) : ความคิดสร้างสรรค์เป็นเครื่องมือที่สำคัญที่สุดในการออกแบบ มันเกิดขึ้นจาก “ความคิด” (Idea) บวกกับ “ข้อมูล” (Information) อันจะนำไปสู่การพัฒนา “กรอบความคิด” ที่ต้องปรับให้ทันสมัยอยู่ตลอดเวลา เพราะไม่เช่นนั้นอาจทำให้เกิดการติดคุกทางความคิดจนไม่สามารถสร้างสรรค์สิ่งใหม่ได้ ในจุดนี้ “การระดมสมอง” (Brainstorm) จากคนที่มีข้อมูลจะเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้กระบวนการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ดำเนินต่อไปได้

3. การออกแบบ (Design) : งานออกแบบที่ประสบความสำเร็จต้องสามารถแก้ไขปัญหาภายใต้แนวคิด “เพื่อชีวิตที่ดีกว่า” (Better Life) ได้ ดังนั้นศูนย์กลางของงานออกแบบจึงควรเริ่มต้นที่ “ผู้ใช้” โดยนักออกแบบจะต้องทำความเข้าใจกับพฤติกรรมและปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในชีวิตของผู้คน และนำเครื่องมือที่เรียกว่า “Design Brief” (อันประกอบไปด้วย 4 หัวข้อสำคัญ คือ แนวทางงานออกแบบ การตลาด การผลิต และทรัพย์สินทางปัญญา) เข้ามาช่วยกำหนดทิศทางการทำงาน


4. นวัตกรรม (Innovation) : นวัตกรรมอาจจะหมายถึงตัวผลิตภัณฑ์ (Product) ตัวกระบวนการ (Process) หรือผลิตภัณฑ์ที่ผสมกับกระบวนการก็ได้ เมื่อใดที่วิถีชีวิตและพฤติกรรมของผู้คนเปลี่ยนแปลง เมื่อนั้นผลิตภัณฑ์ที่ใช้กันในชีวิตประจำวันก็ควรจะเปลี่ยนตามด้วย การพิจารณาถึงแง่มุมทางวัฒนธรรมนี้ถือเป็นการเข้าใจ “ต้นทาง” ของการออกแบบ ซึ่งจะนำไปสู่คำตอบที่มีประสิทธิภาพที่สุดสำหรับสังคมในแต่ละยุคสมัย

หลังจบภาคการบรรยาย ผู้เข้าร่วมเวิร์คชอปถูกแบ่งออกเป็นกลุ่มย่อยเพื่อฝึกทักษะการระดมสมองและการบูรณาการทางความคิด โดยมีโจทย์ว่าให้แต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปรายถึงกระแสที่กำลังเกิดขึ้นในโลก และใช้ความรู้ของสมาชิกทุกคนในกลุ่มช่วยกันสร้างผลิตภัณฑ์สำหรับตลาดแบบ Blue Ocean

ตัวอย่างแนวคิดผลิตภัณฑ์ที่น่าสนใจอันหนึ่งก็คือ “แปรงสีฟันสำหรับคนที่ไม่ชอบแปรงฟัน” ซึ่งไอเดียหลักๆ ก็คือ ตัวแปรงชนิดพิเศษนี้เมื่อถูกขยับจะทำให้เกิดเสียงดนตรี (จากเครื่องดนตรีประเภทต่างๆ) และเมื่อนำแปรงหลายๆ อันมารวมกันก็สามารถใช้แทนเครื่องดนตรีและเล่นเป็นวงได้เลย


ประเด็นเพิ่มเติมเกี่ยวกับลิขสิทธ์ในงานออกแบบ
- ในหลายครั้งนักออกแบบให้ความสำคัญกับการออกแบบมากจนลืมเรื่องการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งกฎหมายข้อหนึ่งที่นักออกแบบควรรู้ไว้ก็คือ เรื่องของ “ลิขสิทธิ์” (Copyright) ที่จะตกเป็นของผู้ออกแบบโดยอัตโนมัติและมีระยะเวลาคุ้มครองเป็นเวลา 50 ปี
- ในกรณีที่ผลงานการออกแบบซ้ำกันโดยบังเอิญ ผู้ที่ทำการออกแบบก่อนเท่านั้นคือเจ้าของลิขสิทธิ์ ดังนั้น นักออกแบบควรเก็บหลักฐานที่สามารถอ้างถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์นี้ไว้เสมอ อาทิเช่น ภาพสเก็ตช์หรือรูปถ่ายที่ระบุถึงวันเดือนปีในสื่อสิ่งพิมพ์ต่างๆ เป็นต้น


สรุปข้อคิดจากเวิร์คชอป
- “นวัตกรรม” คือ ผลงานการออกแบบที่สามารถส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของมนุษย์ในระดับสูง
- สี่กระแสหลักในโลกปัจจุบันที่นักออกแบบต้องคำนึงถึงก็คือ วิถีชีวิตยุคดิจิตอล, สิ่งแวดล้อม, การรับมือกับภัยพิบัติทางธรรมชาติ, และการเพิ่มขึ้นของจำนวนประชากรผู้สูงอายุ

** Creative Space Workshop: “นวัตกรรม” จาก “วัฒนธรรม” วิถีการออกแบบขับเคลื่อนโลก โดย นิตยสาร I-Design เป็นส่วนหนึ่งของงานการชุมนุมทางความคิดประจำปี Creativities Unfold, Bangkok 2011

« Back to Result

  • Published Date: 2012-02-13
  • Resource: www.tcdcconnect.com
  • Made here on earth พื้นที่งานช่างที่สร้างจากสติ
  • จับตามอง “วอร์ซอ” เมืองหลวงแห่งประเทศโปแลนด์ อดีตเมืองที่เกือบจะหายไปจากแผนที่โลก ด้วยเหตุความเสียหายที่ได้รับจากสงครามโลกครั้งที่ 2 แต่ขณะนี้ วอร์ซอคือเมืองที่กำลังถูกพูดถึงในฐานะ “Cool Destination” ที่น่าจับตามองมากที่สุดในยุโรป
  • สำรวจมุมมองนักคิด “ดร.วสุ โปษยะนันทน์” สถาปนิกผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์โบราณสถาน จากสำนักสถาปัตยกรรม กรมศิลปากร ผู้ที่บอกให้เราเข้าใจว่า คุณค่าและความหมายคือจุดเริ่มต้นของการอนุรักษ์และการจัดการโบราณสถานอย่างยั่งยืน
  • เพื่อนหญิงพลังหญิงในภาพประกอบของ Superfah Jellyfish
  • สีสันที่เป็นตัวเองของ Mana Dkk
  • ความสูงวัยไม่ใช่เรื่องตัวเลขของอายุที่น่ากลัวอีกต่อไป การค้นหารูปแบบความสุขในแบบของตัวเองบวกกับอัพเดทเทรนด์การมีอายุยืนผ่านหนังสือหรือบทความออนไลน์ ช่วยเพิ่มบทสนทนาระหว่างคนรุ่นเรา รุ่นพ่อ และรุ่นแม่ปู่ย่าตายาย TCDC Resource Center จึงอยากบอกต่อหนังสือดีที่ว่าด้วยเรื่อง “สูงวัย” ที่เรายังไม่รู้อีกมากมาย
  • Yim Lek Lek งานกระดาษสร้างรอยยิ้ม ด้วยความฝันเพื่อตัวเองและผู้อื่น
  • เมื่อนิยามของคำว่าสูงวัยได้เปลี่ยนไปจากเดิม ซึ่งเห็นได้จากวิถีชีวิตอันน่าสนใจของผู้สูงวัยที่ไม่ยอมแพ้ต่อข้อจำกัดของร่างกาย หากแต่ลุกขึ้นมายอมรับธรรมชาติและอยู่อย่างมีความหมายและไม่มองว่าตนเป็นภาระของสังคม จนบางคนเป็นถึงแฟชั่นไอคอน นักเขียน นักแสดง กระทั่งการมีทางเลือกการทำกิจกรรมมากมายเพื่อตอบโจทย์เขาเหล่านั้น อย่างเช่นคลาสโยคะหลักสูตรผู้สูงวัย เป็นต้น
  • จากสถิติพบว่า สิงคโปร์มีประชากรผู้สูงอายุ (อายุมากกว่า 60 ปี) เป็นจำนวนสูงที่สุดในเอเชีย (รองลงมาเป็นไทย) ทำให้ภาครัฐได้วางแผนและพัฒนาระบบต่างๆเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ผ่านนโยบายการเป็นประเทศ 'Nation for All Age' โดยมีการลงมือทำที่หลากหลาย โดยเฉพาะการพัฒนาพื้นที่ของเมืองมารีน พาเหรด ที่ได้รับการพัฒนาให้เป็น City for All Ages (CFAA)
  • ในอีกไม่ช้า คำว่า “สูงวัย” จะใช้กำหนดอะไรไม่ได้ เพราะสังคมผู้สูงอายุในวันนี้เต็มไปด้วยภาพของคนสูงวัยที่ตื่นตัวพร้อมทำงาน เริ่มต้นทดลองใช้โซเชียลมีเดีย ออกไปท่องเที่ยวพร้อมลูกหลาน รวมถึงการเกิดปรากฏการณ์ “หกศูนย์อีกครั้ง” (Second sixties) ที่กำลังกลับมา แล้วเราจะออกแบบชีวิตอย่างไรหากวันข้างหน้าเราจะเป็นส่วนหนึ่งของสังคมผู้สูงอายุอย่างเต็มรูปแบบ เพื่อให้ในอนาคตที่ใกล้ถึงนี้ ไม่มีคำว่าสูงวัยมาเป็นข้อจำกัดในการใช้ชีวิตได้อีกต่อไป