Creative Knowledge

« Back to Result | List

Creative Space Workshop: เดิมชมเมืองเก่ากับ E.A.T. & Site-Specific โดย E.A.T. & Site-Specific

เรื่อง: สุวิทย์ วงศ์รุจิราวาณิชย์

“แผนที่ไม่ได้หมายถึง เส้นทางบนถนนที่บ่งบอกทิศทางเพียงอย่างเดียว แต่มันสามารถระบุถึงสิ่งที่ผู้สร้าง (แผนที่) ต้องการจะสื่อสารได้ เช่น แผนที่ของแหล่งผลิตวิสกี้ แผนที่ของประเภทต้นไม้ในสวน แผนที่ของร้านค้าบนถนนหนึ่งเส้น แผนที่แสดงสิ่งปลูกสร้างที่สำคัญตลอดสายน้ำ ฯลฯ”


แม้ว่างานสถาปัตยกรรมเก่าจะเริ่มถูกแทนที่และบดบังไปกับการพัฒนาเมืองที่โตขึ้น แต่ใช่ว่าวัฒนธรรม รูปแบบการดำเนินชีวิต หรือประวัติศาสตร์ของชุมชนและคลองต่างๆ จะถูกลบเลือนให้หายไปกับกาลเวลาด้วย

สถาปนิกกลุ่มหนึ่งที่รวมตัวกันภายใต้ชื่อ E.A.T. & Site-Specific เลือกสร้างจุดยืนในการออกแบบด้วยการยึดเอา “วิถีชีวิต” ของคนในพื้นที่ต่างๆ เป็นหัวใจหลัก เพื่อให้ “สถาปัตยกรรม” นั้น สามารถเชื่อมโยงเข้ากับชุมชนได้อย่างลงตัวเป็นธรรมชาติ และนี่เองก็คือ ที่มาของการเวิร์คชอปนอกสถานที่ที่ทาง E.A.T. & Site-Specific โดยคุณชุตยาเวศ สินธุพันธุ์ จะพาผู้ที่สนใจเดินเยี่ยมชมเมืองเก่ากันผ่านมุมมองของสถาปนิก


จุดเริ่มต้น
เพียงก้าวแรกที่เดินเลี้ยวเข้าซอยรามมิตตรี (ที่ตั้งของบริษัท Site-Specific) กลิ่นยาจีนที่ตลบอบอวลภายในซอยก็ส่งสัญญาณให้รับรู้ได้ว่า “บริเวณนี้เป็นแหล่งขายส่งยาจีนที่สำคัญแห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานคร” และนี่เองก็คือ จุดเริ่มต้นของการเดินทางตลอด 6 ชั่วโมงเต็ม ที่คุณชุตยาเวศ ได้นำพาให้ผู้เข้าร่วมเวิร์คชอปได้รู้จักกับการ “จดบันทึก” ไม่จำกัดรูปแบบ (อาทิ สร้างเรื่องราวผ่านตัวอักษร, ใช้ภาพวาดประกอบ, ถ่ายรูปเพื่อบันทึกความทรงจำ ฯลฯ) และถ่ายทอดเนื้อหาที่สนใจนั้นให้เป็น “แผนที่”


แผนที่การเดินทาง
แผนที่ของการเดินทางที่ได้สัมผัสในวันนี้เป็นแผนที่ที่แสดงให้เห็นถึงการพัฒนาเมืองในย่านถนนเจริญกรุงที่ยังเหลือร่องรอยให้ได้สัมผัส เริ่มต้นจาก “คลองผดุงกรุงเกษม” ที่สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อใช้เป็นคูเมืองชั้นใน ทำหน้าที่หลักในการปกป้องพระนคร อาคารบ้านเรือนของคนไทยย่านนี้จะอยู่ในแนวเขตของคูเมือง ในขณะที่ชาวตะวันตกจะถูกผลักให้อยู่นอกเขตแนวคูเมือง สังเกตได้จากสถานฑูตโปรตุเกสที่อยู่ในตรอกกัปตันบุช อาคารจะตั้งชิดขอบคลองผดุงกรุงเกษมแต่อยู่ทางด้านนอกของคูเมือง


ต่อกันที่ “ถนนเจริญกรุง” เส้นทางสัญจรทางบกที่สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 ถนนสายนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนวิถีชีวิตของคนกรุงเทพฯ จากที่เคยอาศัยแม่น้ำลำคลองเป็นเส้นทางสัญจรหลักก็เปลี่ยนมาเป็นใช้ถนนแทน เหตุนี้ส่งผลให้รูปแบบอาคารบ้านเรือนของคนกรุงฯ เปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก จากที่เคยปลูก “บ้านทรงไทย” ยกพื้นสูง มีใต้ถุนไว้เลี้ยงเป็ดเลี้ยงไก่ ก็กลายมาเป็น “อาคารพาณิชย์” ที่ผู้คนอยู่อาศัยกันตั้งแต่ชั้นล่าง มีพื้นที่หน้าร้านสำหรับขายของตลอดแนวถนน และเมื่อกรุงเทพฯ ขยายตัวออกไปมากขึ้น ถนนเจริญกรุงก็ได้กลายมาเป็นถนนสายหลักที่ต่อยอดให้เกิดถนนอีกหลายๆ สาย อาทิเช่น ถนน “4 ส” อันได้แก่ สี่พระยา สุรวงศ์ สีลม และสาทร


ในย่านเจริญกรุงนี้มีสถาปัตยกรรมแนวตะวันตกที่โดดเด่นอยู่จำนวนหนึ่ง อาทิเช่น สถานีรถไฟหัวลำโพง โบสถ์กาลหว่าร์ และธนาคารไทยพาณิชย์แห่งแรก โดยอาคารเหล่านี้ถือกำเนิดมาจากฝีมือของ มารีโอ ตามัญโญ สถาปนิกชาวอิตาลี ที่เข้ามาทำงานให้ราชอาณาจักรไทยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2443(พร้อมสัญญาว่าจ้าง 25 ปี) ชายคนนี้ถือว่าได้สร้างผลงานทางสถาปัตยกรรมไว้ให้กับคนกรุงเทพฯ มากมาย ไม่ว่าจะเป็นสะพานมัฆวานรังสรรค์ พระที่นั่งอนันตสมาคม วังปารุสกวัน ทำเนียบรัฐบาล ฯลฯ


พอมาถึงในยุคสมัยของรัชกาลที่ 6 ก็มีการโปรดเกล้าฯ ให้สร้าง “สะพานเจริญสวัสดิ์” เพื่อใช้ข้ามคลองผดุงกรุงเกษม สะพานนี้ทำให้หัวเมืองชั้นในและชั้นนอกถูกเชื่อมต่อกันเป็นครั้งแรกตามความเจริญของเมือง และเมื่อเมืองขยายตัวมากขึ้นอีก รัชกาลที่ 7 ก็ได้โปรดเกล้าฯ ให้สร้าง “สะพานพุทธ” ไว้ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นครั้งแรก ซึ่งถือเป็นการเชื่อมต่อกรุงเทพฯ กับกรุงธนบุรีเข้าไว้ด้วยกันนั่นเอง


สนใจข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับบริษัท Site-Specific : www.asitespecificexperiment.com

ประเด็นเด่น
- การเดินชมเมืองพร้อมทั้งเรียนรู้ประวัติศาสตร์, การวางผังเมือง, วัฒนธรรม ฯลฯ ควบคู่กันไป ถือเป็นการสะสมองค์ความรู้ที่เอื้อให้นักออกแบบนำไปต่อยอดในการสร้างสรรค์งานได้อีกมากมาย
- นอกจากจะต้องศึกษารูปแบบของงานสถาปัตยกรรมจากแต่ละยุคสมัยแล้ว สถาปนิกควรจะต้องทำความเข้าใจกับจิตวิญญาณและวิถีชีวิตที่อยู่รายล้อมงานสถาปัตยกรรมนั้นๆ ด้วย

** Creative Space Workshop: เดิมชมเมืองเก่ากับ E.A.T. & Site-Specific โดย E.A.T. & Site-Specific เป็นส่วนหนึ่งของงานการชุมนุมทางความคิดประจำปี Creativities Unfold, Bangkok 2011


« Back to Result

  • Published Date: 2012-02-13
  • Resource: www.tcdcconnect.com