Creative Knowledge

« Back to Result | List

เพราะชีวิตคือการออกแบบที่ “เฮลซิงกิ” เมืองหลวงแห่งการออกแบบโลก 2012

เรื่อง: ชัชรพล เพ็ญโฉม

“Design is ever-present in the Finnish lifestyle. We respect traditions and cherish the past but, above all, design represents our future.” ถ้อยแถลงของ WDC Helsinki 2012 เป็นเครื่องยืนยันว่า “การออกแบบ” คือ ส่วนหนึ่งของชีวิตและจิตวิญญาณชาวฟินนิชมาตลอดทุกยุคทุกสมัย จึงไม่น่าแปลกใจที่สมาคมออกแบบอุตสาหกรรมนานาชาติ (Icsid) ได้คัดเลือกให้กรุงเฮลซิงกิ ประเทศฟินแลนด์ เป็น “เมืองหลวงด้านการออกแบบของโลก” (World Design Capital) ประจำปี ค.ศ.2012 หากถามว่า “ทำไมต้อง “เฮลซิงกิ”? นอกจากฤดูหนาวอันยาวนาน โทรศัพท์โนเกีย ผ้าพิมพ์ลายจากมารีเมกโกะ และ “ซานตาคลอส!”แล้ว ฟินแลนด์ยังมีอะไรดีอีก?

Life Embedded in Design: เพราะชีวิตคือการออกแบบ
อาจเป็นด้วยลักษณะทางภูมิศาสตร์อันแห้งแล้งเหน็บหนาว ผสานกับความแร้นแค้นจากภัยสงครามและประวัติศาสตร์ทางการเมือง (ที่ไร้ซึ่งราชสำนักหรูหราอลังการแบบประเทศอื่นๆ ในยุโรป) องค์ประกอบเหล่านี้ได้หล่อหลอมให้คนฟินนิชใช้ชีวิตอย่างเรียบง่ายและกลมกลืนกับธรรมชาติ พร้อมกันนั้นพวกเขายังเป็นชนชาติที่มีแนวคิดเปิดกว้างและมีชนชั้นทางสังคมน้อยที่สุดแห่งหนึ่งในโลก ค่านิยมเหล่านี้เองได้ถูกถ่ายทอดสู่งานดีไซน์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ซึ่งส่วนใหญ่ก็จะเน้นประโยชน์ใช้สอย (Functionalism) และตอบสนองความต้องการของผู้ใช้เป็นหลัก (User-Centred Design)

ฟินนิชดีไซน์มีความเกี่ยวพันกับธรรมชาติในระดับสูง สังเกตได้จากการใช้วัสดุธรรมชาติจำพวก “ไม้” “โลหะ” หรือ “แก้ว” เป็นหลัก รวมทั้งงานดีไซน์ของที่นี่มักมีรูปทรงลื่นไหล (Organic Form) มากกว่ารูปทรงเรขาคณิต (Geometric Form) สิ่งเหล่านี้คือการสะท้อนถึงตัวตนและมุมมองต่อโลกของนักออกแบบชาวฟินแลนด์ ที่เห็นว่า “ความธรรมดาของธรรมชาตินั่นแหละคือความงดงามที่แท้จริง”

เทคนิคการสร้างสรรค์ผลงานหลากหลายวิธีของนักออกแบบฟินแลนด์อยู่ในความสนใจของคนทั่วโลกมาตลอดเกือบศตวรรษ นับตั้งแต่เทคนิคการใช้ไอน้ำและความร้อนเพื่อดัดโค้งและขึ้นรูปไม้ของ Alvar Aalto (เป็นการบิดไม้ชิ้นเดียวเพื่อให้ได้รูปแบบตามต้องการ) ไปจนถึงการนำเอา “ใยไม้ท้องถิ่น” มาถักทอเป็นเครื่องกันหนาวแทนใยฝ้ายของ Ritva Puotila (ผู้ก่อตั้ง Woodnotes) ที่น่านับถือคือแม้แต่ในยุคที่โลกกำลังตื่นเต้นกับวัสดุใหม่อย่างเช่นพลาสติก นักออกแบบชาวฟินแลนด์ก็ยังคงยึดมั่นในคุณค่าของวัสดุจากธรรมชาติไม่เสื่อมคลาย

Embedding Design in Life: เพราะการออกแบบคือชีวิต
ครั้งหนึ่งนิตยสาร Monocle เคยตั้งคำถามเกี่ยวกับกรุงเฮลซิงกิไว้อย่างน่าสนใจว่า “Where else would you find everything from door handles and telegraph pylons to litter bins dreamed up by top-drawer designers such as Hannu Kahonen and Alvar Aalto?” แปลเป็นไทยว่า “ยังจะมีที่ใดในโลกอีกหรือที่สิ่งของทุกอย่างไม่ว่าจะเป็นมือจับประตู เสาโทรเลข ไปจนถึงถังขยะ ถูกออกแบบขึ้นโดยดีไซเนอร์ระดับโลกอย่างฮันนู คาโฮเนน และอัลวาร์ อัลโต”

อาจเป็นด้วย “การพัฒนาสู่ความเป็นเมือง” (Urbanisation) ที่ล่าช้ากว่าเมืองอื่นๆ ในยุโรป ที่ทำให้เฮลซิงกิทุกวันนี้ต้องรีบเร่งพัฒนาเมืองอย่างแข็งขัน โดยข้อได้เปรียบประการหนึ่งที่พวกเขาถือไพ่เหนือคนอื่นก็คือ การมีรายได้ต่อหัวของประชากรสูงและมีหนี้สาธารณะต่ำ (ทำให้มีงบประมาณในการพัฒนาเมืองสูงกว่าประเทศอื่นๆ ในเขตยุโรป

การพัฒนาเมืองนี้ทำให้อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ในกรุงเฮลซิงกิเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว แถมยังก่อให้เกิด “การปะทะกัน” ระหว่างค่านิยมดั้งเดิมและค่านิยมใหม่ ซึ่งบรรยากาศเช่นนี้นำมาซึ่งความท้าทายทางการออกแบบเชิงอัตลักษณ์ และมันได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการยกระดับ “เมืองหลวงธรรมดา” ให้กลายเป็น “เมืองหลวงด้านการออกแบบของโลก” โดยมีโจทย์สำคัญอยู่ที่ “การเปิดกว้าง” (Openness) ทั้งในแง่ข้อมูลข่าวสาร การเปิดโอกาสทางความคิดสร้างสรรค์ การเปลี่ยนแปลงลักษณะทางประชากรศาสตร์ของผู้อยู่อาศัยในเมือง ฯล

“การเปิดกว้าง” นี้ได้กลายเป็นคอนเซ็ปท์หลักของ WDC Helsinki 2012 ที่จะปรากฏให้เห็นอยู่ในทุกๆ กิจกรรม (ทั้งที่มองเห็นได้ด้วยตาและสัมผัสได้ด้วยใจ) โดยเขายึดหลัก “การมีส่วนร่วม” ของชาวเมืองทุกกลุ่ม สะท้อนออกมาเป็นกิจกรรมที่เปิดกว้างหลากหลาย อาทิเช่น Helsinki Pride ของกลุ่มเกย์และเลสเบี้ยน การจัดประกวดออกแบบถนนในย่านธุรกิจ Herttoniemi โดยกลุ่มผู้ใช้รถใช้ถนน (เพื่อปรับปรุงทัศนียภาพและตอบสนองต่อความต้องการของผู้ใช้เอง) เป็นต้น

คำว่า “การออกแบบ” ของเฮลซิงกินั้นดูจะไม่ได้ถูกจำกัดอยู่ที่สิ่งปลูกสร้างหรือระบบโครงสร้างภายในตัวเมืองเท่านั้น หากแต่มันได้กินความหมายไปถึง “ทุกสิ่งทุกอย่างในชีวิตประจำวันของมนุษย์” นับตั้งแต่ป้ายสัญญาณจราจร (ที่ออกแบบให้มองเห็นได้ชัดเจนจากระยะไกล แม้ในค่ำคืนมืดมิดกลางฤดูหนาว) ไปจนถึงระบบการคมนาคมขนส่ง การสาธารณสุข โรงเรียน หน่วยงานราชการ ถ้วยกาแฟ และเมนูบนโต๊ะอาหาร!

ในฟินแลนด์ “Embedded Design” คือ แนวคิดที่ใช้แก้ไขปัญหาได้ในทุกขั้นตอนของการทำธุรกิจ ไม่ว่าจะเป็นการทำความเข้าใจกับปัญหาและพฤติกรรมของผู้บริโภค การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ตอบสนองต่อความต้องการของลูกค้า การออกแบบระบบการผลิตที่มีประสิทธิภาพและประหยัดต้นทุน ฯลฯ ซึ่งทั้งนี้ทั้งนั้น สามารถนำไปปรับใช้ได้กับองค์กรทุกระดับ ตั้งแต่ธุรกิจ SME ไปจนถึงบริษัทข้ามชาติขนาดยักษ์เลยทีเดียว

นอกจากความเคลื่อนไหวและกิจกรรมต่างๆ ด้านการออกแบบ (ที่จะจัดขึ้นตลอด 2 ปีของการครองตำแหน่งเมืองหลวงแห่งการออกแบบ) แล้ว คณะทำงาน WDC Helsinki 2012 ยังได้ร่วมมือกับผู้จัดการแข่งขัน World Ice Hockey Championships (ประเทศฟินแลนด์จะเป็นเจ้าภาพในปี 2012 พอดี) และประกาศว่า จะทำให้การจัดการแข่งขันครั้งนี้เป็นครั้งที่ดีที่สุดในโลกเท่าที่เคยมีมา โดยพวกเขาตั้งใจจะใช้ “ดีไซน์” เป็นกลยุทธ์สำคัญในการจัดการ เพื่อสร้างความพึงพอใจสูงสุดให้กับทั้งนักกีฬาและผู้ชม นับตั้งแต่การปรับปรุงสนามและอุปกรณ์การแข่งขัน การออกแบบอัฒจันทร์ใหม่ การใช้กราฟิกดีไซน์ในการรายงานผลการแข่งขัน ฯลฯ

ถึงตรงนี้ พวกเราคงพอเห็นภาพแล้วใช่มั้ยว่า นอกจากฤดูหนาวอันยาวนาน โทรศัพท์โนเกีย ผ้าพิมพ์ลายจากมารีเมกโกะ และ “ซานตาคลอส!”แล้ว ฟินแลนด์ยังมีอะไรดีอีก…ตั้งเยอะ

เครดิตภาพ:
http://wdchelsinki2012.fi/en
http://static.blogo.it/designerblog/kokoro/WDC_2.jpg http://www.designophy.com
http://hfoc.files.wordpress.com/2011/05/savoy.jpg
http://modernisttoday.files.wordpress.com/2011/07/marimekko4-14logo.jpg

ข้อมูลจาก:
นิตยสาร Monocle
http://www.bareo-isyss.com/35/35_style_scandinavian_wood.html
http://www.creativethailand.org/th/creativecity/creativecity_detail.php?id=25
http://wdchelsinki2012.fi/en/wdc-helsinki-2012
http://www.arterritory.com/en/lifestyle/design_fashion/42-helsinki_world_design_capital_2012/2/

« Back to Result

  • Published Date: 2011-09-22
  • Resource: www.tcdcconnect.com