Articles

« Back to Result | List

โครงการออกแบบแห่งท้องถิ่น (miniTCDC Showcase) ตอน 2

เรื่อง: อาศิรา พนาราม

การออกแบบแห่งท้องถิ่น (miniTCDC Showcase): มหาวิทยาลัยขอนแก่นกับเกล็ดพญานาคจักสาน
นักศึกษา นางสาวพิชญามิน พงศ์อรุโณทัย และนายภานุวัฒน์ วิถีเทพ
ผลงาน เครื่องประดับ NAKATARA



ถิ่นอีสานมีสมบัติทางวัฒนธรรมมากมายตั้งแต่ความเชื่อ ประเพณี ไปจนถึงงานหัตถกรรม ซึ่งเป็นมรดกร่วมกันของหลายจังหวัดในภาคอีสาน กลุ่มนักศึกษาจากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สาขาออกแบบอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้หยิบสมบัติวัฒนธรรม 2 อย่าง คือความเชื่อเรื่องพญานาคแห่งลำน้ำโขง และเครื่องจักสานอันประณีต มาผสมผสานเป็นงานเครื่องประดับ นำเสนอในโครงการการออกแบบแห่งท้องถิ่นครั้งนี้

แนวคิดในการออกแบบ: ความเชื่อสร้างแรงบันดาลใจให้งานจักสาน
นักศึกษากลุ่มนี้ตีวงสมบัติแห่งอีสานให้แคบเข้าเริ่มจากความเชื่อเรื่องพญานาค ซึ่งมีความสำคัญต่อประเพณีชาวอีสาน มาหลอมรวมกับความสะดุดใจในงานจักสานอันละเอียดละออ ที่เป็นภูมิปัญญาจากพ่อเฒ่าแห่งอุดรธานี ที่ได้เข้าโครงการพัฒนาผลิตภัณฑ์กับศูนย์จิตรลดา โดยนำลายผ้าไหมมาสานเป็นตะกร้าที่วิจิตรงดงาม พวกเขาจึงคิดว่างานจักสานนี้ น่าจะเป็นได้มากกว่าผลิตภัณฑ์ในครัวเรือน เช่น เครื่องประดับที่นำแนวคิดเรื่องพญานาคมาออกแบบ

“เกล็ดพญานาค” ถูกตั้งเป็นแนวคิดหลัก แล้วผลิตผลงานด้วยการสานไม้ไผ่ (ที่ฝานเป็นเส้นเรียวเล็ก) เป็นแผ่นแทนเกล็ดพญานาค กุ๊นขอบด้วยผ้าไหมลายริ้วสีน้ำตาลสื่อถึงคลื่นน้ำและสีโคลนของแม่น้ำโขง แผ่นจักสานนี้ซ้อนทับกันเป็นเครื่องประดับชุด “นาคาธารา (NAKATARA)” พญานาคแห่งลำน้ำโขง ที่นักศึกษาตั้งใจสื่อถึงจุดเด่นของภาคอีสานเป็นสำคัญ

คำแนะนำจากวิทยากร
- งานชิ้นนี้ถูกตั้งคำถามว่า ลูกค้าคือใคร หากนักศึกษายังตอบไม่ได้ วิทยากรแนะนำให้ย้อนกลับไปมองถึงหน้าที่ของเครื่องประดับ ซึ่งผู้คนสวมใส่เป็นเครื่องอวดฐานะ ฉะนั้นการหยิบวัสดุมาทำ ต้องไม่ลืมนึกถึง “ราคา” ของวัสดุที่ควรทำให้ดูแพง ภาพลักษณ์ของตะกร้าสานนั้นดูราคาถูกขัดแย้งกับความเป็นเครื่องประดับ ยิ่งเมื่อผู้ออกแบบเล่าเรื่องพญานาค (ความอลังการ เกล็ดแวววาว) ที่ไม่อาจสื่อถึงได้ด้วยงานจักสาน (ไม้ไผ่สานเหมือนตะกร้าทั่วไป) ทำให้เรื่องราวไม่ไปด้วยกันกับวัสดุ นักศึกษาจึงไม่ควรพยายามยัดเยียดเนื้อหาที่ไม่เกี่ยวข้องกัน
- หากต้องการสร้างเครื่องประดับจากงานจักสานจริง ควรจะออกแบบลายสานขึ้นใหม่ที่ตระการตา มีเรื่องราวสอดคล้องกับวัสดุ และไม่มีใครเลียนแบบได้ เพราะตอนนี้ลายสาน ยังไม่แปลกใหม่ หรือมีความวิจิตรมากพอที่จะขายความละเอียดงดงาม
- การผลิตเครื่องประดับต้องมีความประณีตในทุกรายละเอียด ซึ่งนักศึกษายังขาดไปในการสร้างต้นแบบ ต้องใส่ใจการผลิตให้มากยิ่งขึ้น
- หากนักศึกษาตั้งใจที่จะสร้างผลงานการออกแบบแห่งท้องถิ่นที่ดียิ่งขึ้น ควรหันกลับไปค้นคว้ามรดกในท้องถิ่นอีสานให้มากกว่านี้ และมุ่งออกแบบผลงานที่ขายได้จริง ชื่อเสียงที่สร้างได้จากการขายนั้น ก็จะช่วยสนับสนุนชื่อเสียงของจังหวัดได้เช่นกัน

การออกแบบแห่งท้องถิ่น (miniTCDC Showcase): มหาวิทยาลัยบูรพากับเก้าอี้กระจูดสไตล์รีสอร์ท
นักศึกษา นายธีรยุทธ มาลัยทอง
ผลงาน เก้าอี้กระจูด

พื้นที่ภาคตะวันออกอุดมไปด้วยธรรมชาติ ทั้งทะเล ป่าเขา และพืชพันธุ์ที่น่าสนใจมากมาย จากข้อมูลที่นักศึกษามหาวิทยาลัยบูรพากลุ่มนี้ ได้สำรวจและสรุปมา พวกเขาต้องการออกแบบผลงานที่บอกเล่าความเป็นภาคตะวันออกไว้รวมกัน โดยนักศึกษาตั้งต้นที่การค้นหาวัสดุก่อน พวกเขาสนใจกระจูด และผักตบชวา พืชเติบโตใกล้น้ำซึ่งมีมากในบึงแถบบ้านมาบหลาวชะโอน อ.แกลง จ.ระยอง และคนในชุมชนได้แปรรูปพืชเหล่านี้เป็นสินค้าอารมณ์ธรรมชาติ เป็นหนึ่งในของดีจังหวัดระยอง นักศึกษาจึงเลือกกระจูดมาเป็นสื่อสวมแนวคิด “ทะเล” แหล่งท่องเที่ยวเด่นประจำภาค มาออกแบบเป็นผลิตภัณฑ์ที่นำเสนอในโครงการการออกแบบแห่งท้องถิ่นครั้งนี้

แนวคิดในการออกแบบ: เปลี่ยนหน้าที่ เสริมแนวคิดใหม่ให้กระจูด
จากลำต้นเป็นปล้อง ถูกนำมารีดให้แบน ตากแห้ง ย้อมสี แล้วนำไปสานเป็นผืน เป็นรูปทรงต่างๆ ผลิตภัณฑ์จากกระจูดจึงมักวนเวียนอยู่กับเสื่อ กระเป๋า และตะกร้า ซึ่งค่อนข้างจำเจ นักศึกษาจึงต้องการนำกระจูดไปออกแบบเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ พวกเขานึกถึงเฟอร์นิเจอร์ที่ยังไม่เคยมีใครนำกระจูดไปใช้เป็นวัสดุหลัก

เมื่อกระจูดจะมาอยู่กับแนวคิดที่สื่อถึงทะเล นักศึกษาเลือกเอาเปลือกหอย สินค้าที่ระลึกยอดนิยมจากชายหาด มาเป็นพระเอก พวกเขาขึ้นแบบร่างโดยใช้รูปทรงเปลือกเป็นรูปทรงของเก้าอี้สไตล์รีสอร์ท ที่ให้ความรู้สึกสบายๆ ในการผลิต นักศึกษาจ้างช่างขึ้นโครงด้วยหวายเส้นโต แล้วหุ้มทับด้วยเสื่อกระจูด เก็บขอบให้เรียบร้อย ส่วนที่นั่งเป็นเบาะฟองน้ำหุ้มกระจูด สำเร็จออกมางานต้นแบบดีไซน์ร่วมสมัย ทีใช้วัสดุธรรมชาติ ให้อารมณ์ของเฟอร์นิเจอร์สไตล์รีสอร์ทอย่างที่ตั้งใจ แต่นักศึกษาก็ได้พบปัญหาสำคัญไม่น้อย ตั้งแต่เรื่องวัสดุ ที่เสื่อกระจูดหลุดรุ่ยเมื่อสวมกับโครงหวาย โดยเฉพาะจุดที่ปะทะกับโครง และเรื่องการใช้งาน ด้วยรูปทรงโค้งเว้าของเก้าอี้ ทำให้นั่งไม่สบายอย่างที่คิด แต่นี่เป็นเพียงจุดเริ่มต้น เพราะปัญหา ทำให้นักศึกษาได้เรียนรู้ด้วยตัวเองจากการลงมือทำจริง และได้เรียนรู้มุมมองของวิทยากรผู้เชี่ยวชาญ เมื่อนำผลงานมาเสนอ

คำแนะนำจากวิทยากร
- จากต้นแบบที่เห็น เหมือนนักศึกษาออกแบบรูปทรงจากความพอใจของนักออกแบบเอง ไม่ใช่จากผู้ใช้ และไม่ได้มาจากการศึกษาที่ตั้งต้นจากความเป็นไปได้ของตัววัสดุ เนื่องจากเมื่อดูตามประบวนการที่นักศึกษาเสนอมา ไม่สามารถทำให้ผู้ฟังเห็นความเชื่อมโยงความคิดริเริ่มกับผลลัพธ์ ว่าพัฒนาอย่างไรจึงมาจบที่เก้าอี้ ในรูปทรงนี้
- นักศึกษาจึงพบกับปัญหาที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ตั้งแต่กระจูดที่รุ่ยเมื่อสวมกับโครงหวาย (ไม่ได้ศึกษาคุณสมบัติของวัสดุมากพอ) เก้าอี้นั่งไม่สบาย (ไม่ได้ออกแบบโดยเข้าใจผู้ใช้)
- วิทยาการแนะนำว่า หากต้องการออกแบบผลิตภัณฑ์จากกระจูด ให้เป็นมากกว่าเก้าอี้รูปแบบใหม่ที่ใช้วัสดุกระจูด นักศึกษาควรกลับไปศึกษาคุณสมบัติของวัสดุตัวนี้ แล้วตั้งต้นออกแบบจากสิ่งที่ี่กระจูดเป็นได้ดีที่สุด จะทำให้นักศึกษาได้เห็นแนวทางการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ที่แข็งแรงยิ่งขึ้น

การออกแบบแห่งท้องถิ่น (miniTCDC Showcase): มหาวิทยาลัยมหาสารคามกับเสื่อกกแห่งโกสุมพิสัย
นักศึกษา นายณัฐวัช เพ็ชรอินทร์
ลงาน เก้าอี้เสื่อกก

เสื่อกก ผลิตภัณฑ์สะท้อนวิถีชีวิตของชาวอีสานที่นั่งนอนกับพื้น ใช้ปูพื้นเรือนต้อนรับแขกมาแต่เก่าก่อน เมื่อ นักศึกษาจากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สาขาวิชานฤมิตศิลป์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม กลุ่มนี้ เข้ามาร่วมโครงการการออกแบบแห่งท้องถิ่น พวกเขาลงพื้นที่ศึกษาข้อมูลภายในจังหวัด แล้วเจาะไปยังชุมชน จนมาพบผลิตภัณฑ์เสื่อกก ของบ้านแพง อำเภอโกสุมพิสัย ซึ่งเป็นแหล่งต้นกกพันธุ์กลม นักศึกษาสนใจเสื่อกก ด้วยเหตุที่เสื่อสัมพันธ์กับชีวิตผู้คนมาแต่อดีต และเห็นปัญหาของเสื่อกก ที่ควรนำแก้ไขปรับปรุงเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มีความน่าสนใจยิ่งขึ้น แต่เดิมก็มีการแปรรูปเสื่อกกเป็นสินค้าหลากประเภทอยู่แล้ว เช่น ที่รองจาน หมอนอิง ตุ๊กตา เสื่อบุฟองน้ำ ฯลฯ แต่รูปแบบยังจำเจอยู่มาก เพราะชาวบ้านยังไม่สามารถสร้างรูปแบบใหม่ๆ นอกจากแบบที่รับผลิตอยู่
นอกจากนั้น เสื่อกกยังไม่ถือเป็นของที่มีเฉพาะในจังหวัดนี้เท่านั้น จังหวัดอื่นๆ ที่ต้นกกสามารถขึ้นได้ดี ก็มีผลิตภัณฑ์เสื่อกกออกวางขายในตลาดโอทอป ในรูปแบบเดียวกันอีกด้วย

แนวคิดในการออกแบบ: ตั้งโจทย์ใหม่ให้เสื่อกก
ปัญหาที่ชาวบ้านประสบก็คือ ไม่เกิดการพัฒนารูปแบบขึ้น แม้พยายามแปรรูปใหม่แต่ก็ยังวนอยู่กับแบบเดิมๆ ทำให้ขายไม่ออก สต็อคเหลือมากมาย ฉุดราคาตกลงเรื่อยๆ
จากปัญหาดังกล่าว นักศึกษาต้องการสร้างรูปแบบใหม่ให้กับเสื่อกก ที่ยังคงการสัมผัสกับเสื่อ เช่นเดียวกับคนสมัยก่อน พร้อมกับตั้งกลุ่มลูกค้าใหม่ มุ่งเจาะตลาดคนเมือง ผลิตภัณฑ์ที่เลือกกออกแบบจึงสรุปที่เก้าอี้ เพราะเข้าถึงวิถีชีวิตคนเมืองได้มากกว่า

กลุ่มนักศึกษาได้ไปทำงานคลุกคลีกับชาวบ้าน ได้รับรู้ว่าควรทำงานพัฒนาที่รบกวนการผลิตเดิมให้น้อยที่สุด และต้องการสื่อความเป็นเสื่อผืนไปด้วย จึงนำเสื่อบุฟองน้ำที่ผู้ผลิตทำกันอยู่แล้วมาใช้เป็นหลัก โดยออกแบบโครงสร้างของเก้าอี้เป็นเหล็ก นำเสื่อมาขึงยึดกับโครงด้วยการติดกระดุมให้เป็นที่นั่ง และพนักพิง ซึ่งสามารถถอดออกมาปูรองนั่งบนพื้นก็ได้ ส่วนลวดลายและสีสันของเสื่อ ออกแบบเป็นคอลเลกชั่น ที่เปลี่ยนแปลงไปตามความต้องการของลูกค้า

สินค้านี้ยังไม่ได้ทดลองผลิตจริง กลุ่มนักศึกษานำเสนอเป็นแบบจำลอง จึงเลี่ยงไม่พ้นที่จะได้รับการตั้งคำถามเรื่องการผลิตจากคณะวิทยากรผู้เชี่ยวชาญในการออกแบบ ที่มาช่วยเสนอแนะแนวทาง ให้ความรู้ ชี้ประเด็นข้อดี ข้อด้อย ให้นักศึกษาได้นำไปพัฒนาต่อในอนาคต

คำแนะนำจากวิทยากร
- วิทยากรกล่าวคำชมว่านักศึกษา “เป็นนักออกแบบที่แท้จริง” เพราะมีทั้งความสร้างสรรค์และนวัตกรรม (Innovation)
- นักศึกษาสามารถทำลายการรับรู้เดิมของวัสดุตั้งต้น ให้ออกมาเป็นเครื่องประดับที่คนดูไม่ออกถึงที่มาทันทีที่มองเห็น เป็นผลดีต่อผู้ใช้ให้กล้าที่จะใส่มากขึ้น แต่ยังมีข้อควรระวังเรื่องขนาด น้ำหนัก และความประณีตในการผลิต
- การนำของที่มีอยู่แล้วมาทำใหม่ (Design Ready Made) ของนักศึกษานี้ ยังสามารถต่อยอดแนวคิดและกระบวนการเป็นผลิตภัณฑ์อื่นๆ ไม่รู้จบ ควรนำไปผลิตเป็นสินค้าอื่น (นอกจากเครื่องประดับ) ในตลาดที่ไร้คู่แข่ง ที่สามารถตั้งราคาสูงได้ด้วย (เพราะขั้นตอนการผลิตยาก) ก็จะยิ่งขยายฐานการเปลี่ยนขยะเป็นเงินให้แข็งแรงขึ้น ถึงขั้นเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านนี้ไปเลย

ติดตามอ่านบทความที่เกี่ยวข้อง
โครงการออกแบบแห่งท้องถิ่น (miniTCDC Showcase) ตอน 1
โครงการออกแบบแห่งท้องถิ่น (miniTCDC Showcase) ตอน 3

« Back to Result

  • Published Date: 2011-08-17
  • Resource: www.tcdcconnect.com