Articles

« Back to Result | List

แขก ศิลปไชย ชาวประมงหัวก้าวหน้ากับคอนโดปู โครงการอนุรักษ์และเพิ่มจำนวนปูม้าแห่งชายฝั่งศรีราชา

25.jpg

คอนโดปู โครงการสร้างสรรค์ที่ให้ประโยชน์รอบด้านทั้งอาชีพของชาวประมง ด้านการอนุรักษ์สัตว์น้ำ และยังได้ประโยชน์มาถึงผู้บริโภคอย่างเราๆ ให้ได้มีปูรับประทานกันได้แบบไม่แพงจนเกินไป โครงการชื่อสะดุดหูนี้เป็นความร่วมมือระหว่างเทศบาลกับชาวบ้านซึ่งประสบผลสำเร็จจนกลายเป็นต้นแบบการอนุรักษ์ให้กับอีกหลายเทศบาลชายฝั่งอื่นๆ
แขก ศิลปไชย ที่เราขอเรียกว่า น้าแขก เป็นตัวแทนชาวประมงหัวก้าวหน้าที่ใช้ความเชี่ยวชาญในอาชีพบวกกับภูมิปัญญาชาวบ้านร่วมคิดโครงการดีๆ ในแถบชายฝั่งศรีราชาขึ้นมามากมาย และคอนโดปูก็เป็นหนึ่งในนั้น น้าแขกจึงได้รับเชิญมาปล่อยแสงครั้งที่ 2 นี้

ความคิดเรื่องการทำคอนโดปูมีที่มาจากที่ใด
ผมได้ความคิดมาจากนายกเทศมนตรีเมืองศรีราชา (ฉัตรชัย ทิมกระจ่าง) ท่านเป็นคนทะเล หากินกับท้องทะเลมาด้วยกันแต่ก่อน เมื่อท่านประสบความสำเร็จด้านการเมือง ท่านก็ได้เป็นนายกเทศมนตรี ผมก็ได้เข้าไปทำงานร่วมกับเทศบาลเสมอ ช่วงหลังเราก็มาสังเกตว่า สัตว์น้ำรวมถึงปูจับได้น้อยลง เป็นเพราะประชากรเราเยอะขึ้นแต่สัตว์น้ำเท่าเดิม เราจึงคิดหาวิธีเพิ่มปริมาณสัตว์น้ำ โดยเฉพาะปูที่เป็นสัตว์เศรษฐกิจ เราก็คิดว่าต้องเลี้ยงปู แต่ปูอยู่ด้วยกันก็กัดกัน นายกเทศมนตรีท่านก็มีไอเดียดีคิดว่าจะต้องแยกปูออกเป็นห้องๆ ห้องใครห้องมัน แล้วก็ซ้อนขึ้นไปเป็นชั้นๆ เรียกว่า คอนโดปู ปูที่อยู่ในคอนโดเป็นแม่ปูที่ผสมพันธุ์มีไข่นอกกระดองที่พร้อมจะฟักแล้วมาอยู่ในคอนโด คนที่ทำก็ต้องรู้จักปู ปกติพอปูมีไข่ ไข่ก็จะอยู่ในกระดอง ยิ่งพร้อมจะฟักเป็นตัวก็จะยิ่งเลื่อนออกมานอกกระดองและเปลี่ยนจากไข่สีแดงเป็นไข่สีดำ จากจุดนั้นอีกแค่ 7 วันก็จะฟักเป็นตัว เพราะฉะนั้นปูที่มีคุณสมบัติที่จะอยู่คอนโดของเราได้ ต้องเป็นแม่อุ้มท้องมาแล้ว ต้องมีไข่นอกกระดองแล้ว แม่ปูจะอยู่ในคอนโดประมาณ 7-10 วัน เราให้อาหารทุกวัน เสิร์ฟถึงที่ทุกห้อง ดำน้ำลงไปให้อาหารหรือไม่ก็ใช้รอกชักขึ้นมาให้อาหารแล้วก็ปล่อยลงน้ำเหมือนเดิม

18.jpg

ที่ศรีราชาเริ่มโครงการปล่อยคอนโดปูมาได้กี่ปีแล้ว
เราเริ่มทำมาตั้งแต่ปี 2549 ตอนนี้ก็มีหลายๆ เทศบาลใกล้เคียงที่อยู่แนวชายฝั่ง เช่น บางละมุง ก็ได้นำตัวอย่างไปทำแล้วเหมือนกัน ส่วนจังหวัดอื่นๆ เขาก็ขอตัวอย่างโครงการไปเช่นกัน แต่เขาก็ต้องนำไปปรับ เพราะสภาพพื้นที่หรือทะเลไม่เหมือนกัน อย่างที่ศรีราชามีสภาพเหมาะสม เพราะชายฝั่งเป็นอ่าว ลมทะเลไม่แรงจัด คอนโดปูก็พอทนทานอยู่ในทะเลได้ แต่บางพื้นที่ที่เป็นทะเลเปิด แรงลมเยอะ ก็ต้องปรับ เช่น เลือกวัสดุใหม่ หรือหาที่หลบลม

หลังจากที่ปูในคอนโดฟักไข่สู่ท้องทะเลแล้ว เราทำอย่างไรกับแม่ปูเหล่านั้น
เราก็เอาขึ้น แล้วคืนแม่ปูให้กับชาวประมงที่ฝากแม่ปูมา เพราะโครงการของเราทำเพื่อปลูกจิตสำนึกในการอนุรักษ์และเพิ่มจำนวนปู ชาวประมงที่จับปูไข่ได้ ปกติเขาก็จะนำไปขายได้ราคาดีด้วย แต่เขาก็ยังไม่ข่าย เอามาฝากเราไว้ที่คอนโดปู เพื่อที่จะให้แม่ปูนั้นฟักไข่ กลับไปเป็นปูจำนวนมากให้พวกเขาได้หากินกันต่อ พอแม่ปูฟักไข่เสร็จเราก็จะคืนเจ้าของให้เขาขายตามปกติ

น้าแขกชอบทานปูไหมคะ
ชอบครับ : -)

แล้วคิดว่าปูที่อยู่กับคอนโดหรือปูที่เพิ่มจำนวนกลับมามีรสชาติต่างกันอย่างไรไหม
ผมว่าปูที่อยู่ในคอนโดมีรสชาติดีกว่าอีกนะ เพราะเหมือนปูที่อาหารบำรุงทุกวัน เนื้อแน่น อร่อยดี

ที่ศรีราชาปล่อยคอนโดปูบ่อยแค่ไหนคะ แล้วให้ผลอย่างไรบ้าง
เราปล่อยคอนโดปูเดือนละ 2 ครั้ง ปีหนึ่งๆ ก็ 20 กว่าครั้ง เป็นการเพิ่มประชากรปูมาก เพราะปูตัวหนึ่งก็ไข่เป็นราวๆ เจ็ดแสนถึงล้านฟอง แล้วเราปล่อยคราวหนึ่งตั้ง 300 ตัว ถ้าเราคิดเป็นเปอร์เซนต์รอดของปูแค่ 5 -10 เปอร์เซนต์ แค่นี้ก็มากมายมหาศาลแล้ว เรามีกรมทรัพยากรสัตว์น้ำมาสำรวจให้ เขาลองลากอวนดูว่าวปูหนาแน่นแค่ไหน ดูจากบริเวณรอบๆ ที่เราปล่อยปูไปราว 5 กิโลเมตร และตามแหล่งอาศัยของปูในแต่ละวัยด้วย เพราะปูแต่ละวัยมีที่อาศัยไม่เหมือนกัน ก็ได้ผลมาว่ามีปูหนาแน่นขึ้น แล้วเรายังได้หลายๆ ส่วนเข้าร่วมทั้งทางเทศบาลเอง และมหาวิทยาลัยอย่างเกษตรศาสตร์หรือมหาวิทยาลัยบูรพาก็เข้ามาช่วยกัน

แล้วเสียงตอบรับจากชาวประมงเองล่ะคะ
ชาวประมงเองเขาก็รู้ เพราะเขาใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน โดยไม่ต้องสำรวจแบบวิทยาศาสตร์ เขาจะดูจากการจับปูของเขาในแต่ละวัน แต่ละเดือนเป็นอย่างไร ยกตัวอย่าง ก่อนหน้าที่จะเริ่มโครงการชาวประมงเองก็รู้สึกว่าเขาหากินได้น้อยลง เพราะสัตว์น้ำลดลง โดยเฉพาะปูม้าซึ่งเป็นที่ต้องการของตลาด พอเราเริ่มโครงการไปได้สัก 1 ปี ชาวประมงก็สังเกตและพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า ปูเล็กเข้ามาเยอะมาก ซึ่งก็มาจากลูกปูที่เราปล่อยออกไปนอกจากนั้นยังมีผลต่อจิตสำนึกของชาวประมงอีกด้วย เมื่อเขาเห็นผลจากคอนโดปูประกอบกับการรณรงค์ไม่ให้จับปูขนาดเล็ก ก็ทำให้วิธีทำกินของชาวบ้านเปลี่ยนไปด้วย แต่ก่อนเขาจะใช้ลอบที่มีตาถี่ๆ ซึ่งจะจับสัตว์น้ำขนาดเล็กได้ แต่ตอนนี้เขาก็หันมาใช้อวนตาห่างๆ เพื่อจับสัตว์น้ำตัวใหญ่ ประชากรปูรวมถึงสัตว์น้ำอื่นๆ ก็เพิ่มขึ้นเยอะ เราใช้วิธีปลูกจิตสำนึกซึ่งก็ได้ผลดี เราต้องใช้วิธีพูดคุยและดึงคนในชุมชนให้เข้ามาร่วมกัน เพราะถ้าเราทำๆ ไปโดยที่เขาไม่เข้าใจ เขาก็จะคิดว่าเราเอาเปรียบ เพราะถ้าเขาจับปูได้ 5 กิโลกรัมเป็นปูไข่ 5 ตัว แทนที่จะเอาไปขายเป็นรายได้ของเขาเอง เมื่อเขามีความเข้าใจแล้ว เขาก็นำปูมาฝากเราเข้าคอนโด เพราะเขารู้ว่าในที่สุดแล้วเขาก็จะได้ปู 5 ตัวนั้นคืน และยังได้ลูกปูอีกจำนวนมหาศาลคืนมาในอนาคตด้วย

condopoo1.jpg

น้าแขกคิดว่า การทำคอนโดปูเป็นการแทรกแซงระบบนิเวศธรรมชาติหรือไม่
ไม่ครับ แต่เป็นการช่วยธรรมชาติมากกว่า เราไม่ได้แทรกแซงธรรมชาติ แต่แทรกแซงการตลาด แทรกแซงมนุษย์มากกว่า คือแทนที่จับปูไข่ได้จะขายเลย ก็นำมาฝากคอนโดปู ทำให้ธรรมชาติของการฟักไข่เกิดขึ้นต่อไปได้

บทบาทในอนาคตของโครงการคอนโดปูจะขยายหรือมีการดูแลอย่างไรบ้าง
แนวคิดเรื่องการเพิ่มจำนวนปูม้ามีอยู่ทุกพื้นที่ที่ติดชายฝั่ง เพราะปูม้าเป็นสัตว์เศรษฐกิจที่คนต้องการ ยิ่งมีมากก็ยิ่งดี แต่แนวคิดเชิงอนุรักษ์ ถ้าไม่มีผลทางการตลาด เขาก็ไม่ให้ความสนใจกัน ส่วนหนึ่งของโครงการนี้คือ มีชื่อที่น่าสนใจ ใครๆ ก็อยากมาดูว่ามันคืออะไร เราจึงยินดีเปิดรับเต็มที่สำหรับเทศบาลในจังหวัดอื่นๆ ที่ต้องการความรู้เรื่องนี้ ในส่วนของชาวประมงเอง การจะทำโครงการที่มีแนวคิดแปลกใหม่และการลงทุนค่อนข้างมาก ถ้าจะให้เขาทำกันเองก็คงยาก ทางเทศบาลจึงต้องเป็นผู้ริเริ่มและสนับสนุนตลอด คอนโดปูเองก็มีหลายหน่วยงานให้การสนับสนุนทั้งในประเทศและองค์กรระหว่างประเทศ

ที่ผ่านมา คอนโดปูมีข้อจำกัดอย่างไรไหม
เรื่องข้อจำกัดไม่มีนะ แต่อาจมีปัญหาเรื่องอุปกรณ์ที่ต้องเลือกให้วัสดุที่คงทน ซึ่งขึ้นอยู่กับทุน ถ้าทุนหน้อย มีผู้สนับสนุนน้อย แทนที่เราจะสามารถใช้สแตนเลสได้ ก็ต้องใช้เหล็กธรรมดาแทน หรือถ้ายิ่งมีน้อย เราก็ใช้ไม้แทน เราก็ใช้ภูมิปัญญาชาวบ้านปรับไปเรื่อยๆ

บทความที่เกี่ยวข้อง: คอนโดปู วิธีแก้ปัญหาเพื่ออนุรักษ์พันธุ์ปูทะเล




« Back to Result

  • Published Date: 2009-06-29
  • Resource: www.tcdcconnect.com